https://thuviensach.vn

Table of Contents
LỜI NÓI ĐẦU
I
II
III
IV
V
VI
VII

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Nhà văn
NGUYỄN HUY TƯỞNG
(1912 – 1960)
Quê quán: Dục Tú, Đông Anh, Hà Nội
* Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật, năm 1996
Đêm hội Long Trì trong khuôn khổ một cốt truyện gọn, đã lôi
cuốn được nhiều người xem. Những khung cảnh sinh hoạt tinh
thần thi vị, tình yêu e ấp và thơ mộng, tội ác lộng hành, sự phẫn nộ
của quần chúng, bi kịch của kẻ thủ phạm và cũng là nạn nhân, sự
trừng phạt của công lý… tất cả lần lượt diễn biến qua từng trang
sách với nhiều màu sắc đạo lý và thẩm mỹ.
Giáo sư Hà Minh Đức
CÙNG MỘT TÁC GIẢ
Văn xuôi:
• Đêm hội Long Trì
• An Tư
• Truyện anh Lục
• Bốn năm sau
• Sống mãi với Thủ đô
• Lá cờ thêu sáu chữ vàng
• Nhật ký Nguyễn Huy Tưởng
• Những truyện hay viết cho thiếu nhi

https://thuviensach.vn

•…
Kịch:
• Vũ Như Tô
• Cột đồng Mã Viện
• Bắc Sơn
• Những người ở lại
• Anh Sơ đầu quân
• Lũy hoa (kịch bản điện ảnh)

https://thuviensach.vn

LỜI NÓI ĐẦU
Năm 1942, khi tiểu thuyết Đêm hội Long Trì được đăng tải trên
tạp chí Tri tân thì đó có thể coi là một chứng chỉ để Nguyễn Huy
Tưởng chính thức khẳng định mình trên văn đàn. Từ sự khởi đầu
đầy chững chạc này, chỉ trong vòng mấy năm ông cho ra tiếp tiểu
thuyết An Tư và đặc biệt, vở kịch Vũ Như Tô, tác phẩm rồi đây sẽ
trở thành kiệt tác của ông.
Cũng với Đêm hội Long Trì, người đọc sớm nhận thấy ở Nguyễn
Huy Tưởng một ngòi bút có khuynh hướng lịch sử không trộn lẫn.
Cho đến khi ấy, tấn bi kịch trong gia đình chúa Trịnh Sâm với sự
can dự của người đẹp Đặng Thị Huệ đã được nhiều tác giả khai thác,
từ Phạm Đình Hổ trong Vũ trung tuỳ bút (Chuyện cũ trong phủ
chúa), Ngô gia văn phái với cả một trường đoạn nổi tiếng trong
Hoàng Lê nhất thống chí, cho đến Nguyễn Triệu Luật với tiểu
thuyết Bà Chúa Chè... Đến lượt mình, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng
tiếp tục khai thác đề tài này, nhưng theo một cách hoàn toàn khác.
Nếu như các tác phẩm trước đó thường đi sâu vào chuyện riêng tư
của nhà chúa, với sự đam mê nữ sắc của Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm,
âm mưu và tham vọng của Đặng Tuyên phi, sự càn rỡ của Cậu Trời
Đặng Lân... trong khuôn khổ gia đình ít vượt khỏi khuôn viên phủ
chúa, thì ở Đêm hội Long Trì, quy mô đề tài cùng các tuyến nhân
vật được mở rộng hơn rất nhiều. Ngay ở chương đầu tiểu thuyết,
cảnh lễ hội bên hồ Long Trì đã hướng câu chuyện ra ngoài khung
cảnh thiên nhiên với nhiều chất sinh hoạt đời thường: cảnh người ta
đi dự hội, trai thanh gái lịch chen vai đua sắc khoe tài; cảnh người ta
bất kể sang hèn, sà vào các hàng quán, mặc cả, ăn quà, với không ít
lả lơi, phóng túng… Và chính trong không khí hội hè dân dã ấy, các
nhân vật chính, phụ, lịch sử và hư cấu đã lần lượt xuất hiện: nhân

https://thuviensach.vn

vật lịch sử như chúa Tĩnh Đô Trịnh Sâm và Tuyên phi Đặng Thị Huệ;
nhân vật có thật nhưng với ít nhiều hư cấu như Quận mã Đặng Lân
và Quận chúa Quỳnh Hoa, nạn nhân của gã; nhân vật hoàn toàn do
tác giả sáng tạo nên, như thi sĩ Bảo Kim cùng nhóm bạn văn nhân của
chàng, và đặc biệt, quan Hộ thành binh mã sứ Nguyễn Mại, người
được chúa tin cậy giao trọng trách giữ việc trị an kinh thành.
Dựa trên cái nền chắc chắn là chuyện bê bối trong phủ chúa
mang nhiều nét bi kịch gia đình mà sử sách đã ghi lại, nhà văn
Nguyễn Huy Tưởng đã dựng lên một bức tranh xã hội thời phong
kiến với nhiều vấn đề được đặt ra. Nếu như ở Hoàng Lê nhất
thống chí, gã Đặng Lân vì tội hãm hiếp đàn bà con gái, làm loạn
kinh thành mà bị chúa bắt đi đày, thì ở tiểu thuyết Đêm hội Long
Trì, gã đã bị chính tay quan Hộ thành binh mã sứ Nguyễn Mại chém
đầu khi đang “gây án”, bất kể gã là em trai Tuyên phi Đặng Thị
Huệ, người được chúa sủng ái. Chỉ một câu đối đáp giữa Đặng Lân và
Nguyễn Mại trước khi chàng võ quan vung kiếm chém cũng cho
thấy tính chất quyết liệt trong sự hành xử của người thực thi pháp
luật: “Ta là Cậu Trời!” - “Cậu Trời cũng chém!”
Cũng vậy, sự đam mê nữ sắc của chúa Trịnh Sâm được tác giả
nhìn nhận không chỉ như một bi kịch cá nhân mà còn với những hậu
quả sâu rộng hơn rất nhiều. Chúng ta biết rằng, theo sử sách,
Tĩnh Đô Vương vì si mê Đặng Tuyên phi đã gả con gái yêu là nàng
Ngọc Lan cho gã Đặng Lân ngỗ ngược, em trai của bà. Lại cũng để
chiều lòng người đẹp, chúa đã không lập con trưởng là Trịnh Tông
làm thế tử, để rồi khi ngài chết đi, Đặng Thị Huệ đã cùng vây cánh
đưa Trịnh Cán, con trai bà lên ngôi chúa… Việc tranh ngôi đoạt vị đã
dẫn đến kết cục là gia đình nhà chúa rồi cả ngôi vị chúa Trịnh
đều tiêu vong. Ở tiểu thuyết Đêm hội Long Trì, đó không còn là
một tấn bi kịch gia đình, dòng họ - cho dù là nhà chúa thì vẫn mang
tính riêng tư, mà quan thiết đến cả sự an nguy của kinh thành, hay

https://thuviensach.vn

rộng hơn, của đất nước. Được thể là con rể chúa, gã Đặng Lân càng
lộng hành, càn rỡ, khiến người dân kinh thành lúc nào cũng nơm
nớp lo bị vạ bởi tay hắn, nhà cửa nếu không bị cướp bóc thì vợ con
bị hãm hiếp… Kỉ cương, phép nước không còn là gì khi chỉ một lời
xin của Đặng Tuyên phi, chúa lại tha cho gã ngay cả những tội tày
đình nhất. Dưới một “thể chế” như thế, tất cả chỉ trông vào sự
tỉnh ngộ của chúa - điều đã không xảy ra, hoặc một nhân vật chịu xả
thân vì nghĩa lớn - may mà thời ấy có quan Hộ thành binh mã xứ
Nguyễn Mại, như trong tác phẩm của Nguyễn Huy Tưởng.
Tiểu thuyết Đêm hội Long Trì được đăng báo từ cuối năm 1942,
xuất bản thành sách năm 1944. Sau đó, do nhiều nguyên nhân, tác
phẩm đã không được tái bản suốt một thời gian dài. Mãi đến thời kì
đổi mới, Đêm hội Long Trì mới lại được “tái xuất” và trở thành một
trong những cuốn sách được biết đến nhiều nhất của Nguyễn
Huy Tưởng. Tác phẩm cũng được chuyển thể thành chèo, cải lương, kể
cả điện ảnh - phim Đêm hội Long Trì được khá nhiều người yêu
thích. Cắt nghĩa vì sao tác phẩm này được chọn làm phim, nhà
nghiên cứu văn học Trần Quốc Huấn viết: “Những người làm
phim Đêm hội Long Trì đã phát hiện ra, bằng khứu giác nghề
nghiệp của mình, một thứ trầm hương kì lạ tàng ẩn trong tiểu
thuyết.” Và, “đứng ở góc độ điện ảnh, cũng có thể phát hiện ra, nhìn
thấy được phần cốt cách văn hóa của dân tộc”…
Thiết nghĩ, không chỉ riêng điện ảnh, mà “thứ trầm hương” và
“cốt cách văn hóa” ấy cần thiết cho tất cả các tác phẩm văn nghệ
để đến được với mọi người.
Xin trân trọng giới thiệu ấn phẩm này của nhà văn Nguyễn Huy
Tưởng!
NHÀ XUẤT BẢN KIM ĐỒNG

https://thuviensach.vn

I
Khi bọn Bảo Kim tới Bắc Cung thì hội mới bắt đầu khai mạc.
Với chúa Tĩnh Đô, hội Trung thu lại càng náo nhiệt, và năm nay hội
tưng bừng hơn cả mọi năm.
Được vào đây, chỉ có những người trong hoàng gia, những người
ngoài phủ chúa, những quan to, những mệnh phụ, những tiểu thư và
cả những thư sinh cũng được vào. Muốn thưởng công những chiến
sĩ đã chiến thắng quân Nguyễn ở Phú Xuân, Chúa đặc biệt cho cả
những quan võ được dự vào cuộc vui rất trọng thể này.
Hồ Long Trì đã thành một nơi bồng lai mộng ảo, cách biệt với
phàm trần. Hồ rộng hơn nửa dặm, thả rất nhiều sen ấu. Bên
hồ, có đắp những ngọn giả sơn rất to bằng đất hoặc bằng đá.
Trong hang, trong hốc, hoặc trên đỉnh, hoặc dưới chân, hoặc trước
hoặc sau ẩn ẩn, hiện hiện có những chàng Tương Như, hay những gã
Tiêu Lang ngồi hòa nhạc, ăn mặc ra vẻ tiên phong đạo cốt. Núi
vọng ra những tiếng bổng tiếng chìm, tiếng ti, tiếng trúc, nghe lả
lướt du dương. Bờ hồ, trên cành hàng mấy trăm gốc phù dung,
dương liễu có treo muôn thứ đèn lồng bằng gấm vóc. Những đèn
ấy đều do chúa Tĩnh Đô sai cung nữ chế ra, tinh khéo tuyệt vời,
mỗi chiếc đáng giá mấy lạng bạc. Xa trông như muôn vàn sao lốm
đốm sáng.
Và bàng bạc khắp nơi, tô điểm thêm lên là ánh trăng rằm. Trăng
không trong, hơi đục, nên cảnh sắc càng thêm mông lung phiếu
diểu. Đường đi, bóng cây in xuống, khi xóa khi hằn, theo với gió
thu. Trời chưa mát, nhưng cũng không nực lắm. Hai bên đường,
hoặc dựa vào chân núi, hoặc nối liền hai ngọn núi, hoặc dựng trên
sườn, hoặc dựng biệt lập một nơi, có những cửa hàng bán khắp đồ

https://thuviensach.vn

tạp hóa phương nam, phương bắc, cho chí thịt, quả, rượu, nem
không gì là không có. Những quan nội thị đều chít khăn vuông, ăn
mặc như đàn bà. Họ giữ việc bán hàng.
Nhưng họ có bán đâu? Bọn cung nữ đi đi lại lại trong chợ, tha hồ
mà cướp mà mua, không hỏi giá cả gì. Họ tranh nhau lấy những
tiếng hàng rau hàng cá mà nói chua nói chát lẫn nhau. Những mệnh
phụ, những tiểu thư cũng bỏ thói đài các, ăn mặc trá hình, người quen
không nhận ra nhau được, đi lẫn lộn với bọn trên, hoặc mua hoặc bán,
lời ăn tiếng nói cũng rất là phóng túng.
Theo ý Chúa, trong đêm duy nhất này, người ta sẽ sống thực tự
do, nô đùa thực suồng sã, không biết tôn ti trật tự là gì nữa. Và sau
cuộc vui hỗn hợp này, ai lại trở về bổn phận nấy, có chăng nữa chỉ
còn giữ chút hương vị cuộc vui như một giấc mộng vàng.
Chúa Tĩnh Đô chưa ngự tới, nhưng người mỗi lúc một đông. Sáu
người bạn Bảo Kim cảm thấy cái thú cuồng dại đi bên muôn thức
bông hoa, phần nhiều đội lốt những đàn bà con gái nhà quê,
nhưng vẫn không sao giấu được vẻ phong lưu quý phái.
Duy có Bảo Kim là thờ ơ hết cả. Năm ngoái chàng cũng có cái
cảm giác mê ly như chúng bạn chàng, nhưng năm nay chàng khác
hẳn. Mắt chàng chỉ tìm kiếm một người mà đã sáu tháng nay chàng
trộm nhớ thầm yêu. Chàng chắc rằng trong đêm hội này, thế nào
nàng cũng ra dự. Nhưng đi đã lâu mà chưa gặp. Chàng dừng lại bên
một cây dương liễu, mơ mộng nhìn ra Long Trì xem ánh trăng đậu
trên những lá ấu sen.
Các bạn vốn yêu Bảo Kim, nên cũng đứng lại theo chàng.
Lưu Sĩ Trực mải tặng một thiếu nữ đi qua một cụm hoa sen, thấy
các bạn xúm quanh Bảo Kim, bèn quay lại hỏi:

https://thuviensach.vn

- Đang vui, đứng lại là cái gì? Đêm nay một khắc là một nén vàng,
bỏ qua thì thiệt lắm. Trông kìa, đi mau đến...
Vừa nói vừa lấy tay chỉ phía bên kia hồ. Chỗ ấy sáng bật hơn
mọi khu, vì đèn lồng và đèn xếp rất nhiều.
Một chiếc túi thêu ném trúng ngực Bảo Kim giữa những tiếng
cười của một bọn thiếu nữ ăn bận lối con gái làng Lim. Người thanh
niên cúi xuống nhặt lên xem, thì là một túi đựng hai miếng trầu
mùi thơm thoang thoảng. Đáng nhẽ như mọi năm thì chàng đã sấn
lại trêu bọn thiếu nữ, mở túi ra lấy trầu mời mọc và bắt đầu một
câu chuyện tình dứt ra không hết. Nhưng năm nay chàng bỏ qua.
Chàng cũng chẳng để ý xem ai đã vứt túi. Lãnh đạm và tàn ác,
chàng tới gốc cây dương liễu, buộc túi gấm vào một đầu cành, rồi
buông cho cành là xuống mặt nước.
Trần Thành, người bộc trực nhất trong bọn, hỏi:
- Anh làm gì mà giận dữ người ta thế?
Bảo Kim cười, đáp lại:
- Coi thường hết cả.
Bọn con gái lấy làm phật ý vì thái độ ghẻ lạnh của chàng. Một
người vốn mộ văn chương của Bảo Kim và đã sắm một chiếc quạt
lụa, nan ngà, định xin chàng một bài tứ tuyệt, thấy cử chỉ chàng như
thế, đành giấu chiếc quạt vào trong bọc.
Các bạn giục giã. Đỗ Tuấn Giao, xinh đẹp như cô con gái, gắt
gỏng hỏi Bảo Kim:
- Thế nào? Bắt người ta chết đứng cả đây à? Si tình nên tính
quẩn. Có đi thì mới tìm thấy bạn trăm năm, ai người ta làm cỗ sẵn

https://thuviensach.vn

cho mình?
Bảo Kim tự biết làm phiền các bạn, chàng nói:
- Các anh tha lỗi cho, tôi lãng quên mất. Vậy ta đi nào.
Họ lại rẽ sóng giai nhân, thẳng chỗ sáng nhất mà đi. Một cái vỏ
chuối ném vào giữa mặt Bảo Kim, tiếp theo một tràng tiếng chua
ngoa:
- Danh sĩ Bảo Kim sang năm đi thi thì trượt nhé!
Bảo Kim lấy khăn tay lau mặt, thản nhiên không nói gì.
Nhưng khi bỏ chiếc khăn tay vào túi, nhìn phía trước mặt, chàng
bỗng rú lên một tiếng vui mừng. Dựa vào chân một cái giả sơn, rất
cao, là một ngôi hàng rất xinh và sáng sủa, bán rượu, hoa quả và
bánh trái. Trên tường treo la liệt những câu đối, những bức tứ bình;
mấy cây dương liễu trước nhà, rủ xuống những dải lụa trắng bay
phấp phới theo chiều gió.
Chủ hàng là một thiếu nữ kiều mỵ: Quỳnh Hoa Quận chúa, ái nữ
Tĩnh Vương, người mà Bảo Kim mơ ước. Trước cửa hàng, khách đã
ngồi đầy, phần nhiều là những thi nhân mặc khách. Một bọn thị
nữ đang tấp nập bán hàng.
Quận chúa trạc 16, 17 tuổi, nàng hơi xanh dưới ánh trăng thu,
người hơi gầy, nhưng vẻ thanh tú. Nàng bận chiếc áo vải đồng
lầm, chít khăn vuông mỏ quạ. Mắt nàng chợt gặp mắt Bảo Kim.
Chàng ngoảnh đi và nàng cúi gằm mặt xuống. Đỗ Tuấn Giao hóm
hỉnh nói:
- Đích thị rồi, Quỳnh Hoa Quận chúa.
Hoàng Đình Nghiễm, người nhiều tuổi nhất trong bọn hỏi:

https://thuviensach.vn

- Vào chứ anh Kim?
Rồi Trần Thành, Lưu Sĩ Trực và hai người nữa là Vũ Hoành, Lê
Bá Hổ cùng phá lên cười, khiến cho các cống sĩ ngồi trong hàng
đều phải ngoảnh ra.
Bảo Kim còn đang lúng túng thì hai người thị nữ cũng ăn mặc quê
mùa cầm đèn lồng bước lại, kính cẩn thưa:
- Xin mời liệt vị vào hàng xơi nước. Nhân gặp tiết thu, cô chúng
tôi có mở một ngôi hàng nhỏ để được tiếp các văn nhân và tập đòi thi
lễ. Nay trường bút chiến mới bắt đầu, mời liệt vị cùng vào dự cuộc
cho thêm phần long trọng.
Cả bọn đồng thanh nói:
- Xin đa tạ lĩnh ý.
Anh em Bảo Kim theo hai người thị nữ bước qua thể môn, trên
treo một cái đèn tuyệt mỹ, có đề ba chữ “Quần Anh hội”.
Bọn văn nhân ngồi trước cửa hàng có đến hai ba chục người,
trước mặt người nào cũng có văn phòng tứ bảo. Thấy có khách lạ, họ
đứng dậy thi lễ. Nhưng khi nhận kỹ ra là bọn Bảo Kim, người nào
người ấy đều có ý gờm gờm. Một người còn lẩm bẩm:
- Chúng nó vào thì mình còn mong giật giải giật lèo làm sao được?
Trong chốn kinh thành, bọn Bảo Kim đã lừng danh hay chữ. Bảo
Kim lại trội hơn cả anh em. Người kẻ chợ đã tặng cho chàng tiếng
danh sĩ. Tuy còn ít tuổi, nhưng chàng đã bác lãm quần thư, nghị
luận giỏi, văn chương tao nhã.
Bẩy anh em đến ngồi quanh một cái kỷ. Thị nữ bưng một cái đĩa
sứ lớn đầy hoa quả, và một khay bạc đầy bánh trái. Một người lễ

https://thuviensach.vn

phép thưa:
- Xin liệt vị chiếu cố.
Bảo Kim nói:
- Trước khi nhận quà ban tặng, xin cho dự trường bút chiến đã.
Chúng tôi có hai bàn tay trắng đến đây, chỉ có chút “quà” văn tự
tặng chủ nhân. Xin cho dự cuộc...
Quỳnh Hoa đã tới trước mặt. Nàng tươi cười nói:
- Đây là chút lễ tiên kiến. Đối với cao sĩ, vật mọn này chỉ khiến
kẻ yêu văn thêm thẹn. Liệt vị hãy chiếu cố cho. Vả liệt vị đến
chậm, nên đợi cuộc thi sau. Trong trường văn phải lấy chữ công bình
làm cốt.
Lời nói nhẹ như tơ, tự nó có một nhạc điệu tuyệt vời. Bảo Kim
đứng ngây nhìn người mà chàng vốn hâm mộ tài sắc. Trước kia
chàng mới có hân hạnh nhìn trộm nàng ở xa, không ngờ nay lại có cái
diễm phúc được tới gần người ngọc. Mắt chàng ngốn cái sắc
thanh kỳ kia, lòng chàng hồi hộp, chàng muốn nói mà không sao
nói được.
Từ chỗ giả sơn cạnh đấy, một bài lưu thủy do một chàng tiêu nào
đưa lại như lôi hồn chàng theo dòng suối thiên thai.
Hoàng Đình Nghiễm thay mặt anh em, vòng tay thưa:
- Tiểu sinh chúng tôi đến chậm, đã là một tội. Lại để lỡ một dịp ca
tụng trăng thu, và sắc đẹp của nữ chủ nhân, chẳng hóa ra lại thêm
một tội nữa. Xin nữ chủ nhân cho thi ngay.
Đỗ Tuấn Giao nói:

https://thuviensach.vn

- Xin nữ chủ nhân cứ cho phép, dù làm dở bài, mang tiếng dốt
chúng tôi cũng xin chịu.
Quỳnh Hoa nghiêng mình đáp:
- Đó là quyền liệt vị, tôi đâu dám ngăn cản.
Đầu đề là “Trung thu Long Trì dạ hội phú” (thể lưu thủy). Văn
phòng tứ bảo đã đem bày trên kỷ. Các bạn Bảo Kim bắt đầu cấu tứ.
Chung quanh, chỉ thấy những nét mặt trầm ngâm. Vài người đã hý
hoáy viết trên giấy hoa tiên.
Bài ra dễ, nhưng văn cũng dễ sinh sáo. Quỳnh Hoa đã lui đi đâu
mất. Chàng còn say đắm sắc đẹp và hương thơm của giai nhân.
Lòng chàng tràn ngập một mối tình bồng bột. Chàng lẳng lặng
đứng dậy, bước ra khỏi hàng. Mọi người đều lấy làm ngạc nhiên.
Duy các bạn chàng biết tính.
Chàng trèo lên một ngọn giả sơn cao, bao quát cả Long Trì, xa xa
là Bắc Cung lẩn trong bóng tối. Cả cái lộng lẫy của đêm hội trung
thu, trăng lồng bóng nước, đèn ẩn cành dương, giọng nói, câu cười,
tiếng ca, tiếng quản, toàn thể mơ hồ như một giấc chiêm bao. Cả
một cuộc tao phùng với khách giai nhân và một mối tình chân thành
không bờ, không bến... Chàng chợt thấy thời khắc mong manh,
lưu luyến đêm vui, và hồn thơ đột nhiên dào dạt.
Quỳnh Hoa lấy làm lạ. Nàng lo ngại cho Bảo Kim. Nàng lại tự
trách có điều chi sơ suất khiến chàng phật ý. Nàng mới gặp chàng
mấy lần, nhưng đã nghe tiếng chàng nhiều lắm. Đối với chàng
công tử phong lưu ấy, nàng rất có nhiều thiện cảm, hơn nữa, một
mối tình u uẩn. Trong ngày hội này, nàng mong gặp chàng và mong
nhất được chính mình thưởng thức tài văn chương lỗi lạc của chàng.
Nàng lo sợ không có cái may ấy. Nhìn một loạt những người đang

https://thuviensach.vn

múa bút làm văn, nàng chỉ thấy toàn một hạng tầm thường, khí cục
ti tiểu, kém Bảo Kim xa.
Nhưng Bảo Kim đã trở vào, chàng như hiện thân của cảm hứng.
Mọi người ngẩng đầu nhìn chàng, lo sợ một sự kỳ dị. Chàng về chỗ,
chậm rãi mài mực, dầm ngọn bút lông, rồi say sưa như một người
đánh bạc, chàng cắm đầu thảo, chỉ một loáng ba tờ hoa tiên đã đặc
và bài phú đã thành. Khi chàng đề lạc khoản xong thì đã có nhiều
người đem quyển nộp. Chàng nén lòng chờ các bạn cùng đem lên một
thể.
Quỳnh Hoa chuyển giao hơn 30 quyển vào trong vườn sau, một
nơi tịch mịch và u nhã, ở đó có hơn mười vị đại khoa đang ngồi
uống trà bên khói trầm nghi ngút. Nàng vốn là một tay giỏi về thi
phú, nhưng tự biết còn trẻ, ý tứ còn nông nổi, không thể thưởng thức
hết được những áng văn của các danh sĩ đất thần kinh, vì thế
nàng mới xin Tĩnh Vương tuyển giúp nàng những tay lão thành hay
chữ để chấm văn thi. Các cụ là chân đại khoa, nên xem văn rất
chóng. Chấm đã được hơn mười bài, mặt Quỳnh Hoa chợt sáng lên.
Nàng thấy quan Thị lang Ngô Thời Sĩ cầm lấy quyển mà nàng
biết ngay là của Bảo Kim; có lẽ chỉ duy có chàng viết thảo.
Ngô Thị lang cau mặt nói:
- Có được phép viết thảo không?
- Không được, - một cụ đáp.
- Nhưng nét bút tươi và tung hoành, xem mấy câu đầu thì thực
là tài ba lỗi lạc.
Cụ bỗng cầm bút son khuyên lia khuyên lịa. Quỳnh Hoa sung
sướng. Ngô Thị lang là chân Bắc đẩu trong cõi văn chương thời bấy

https://thuviensach.vn

giờ, cụ đã khuyên, chắc văn phải cứng lắm. Cụ bỗng quăng bút nói
to:
- Thiên cổ kỳ tài. Bọn mình không sánh kịp. Hay lắm, hay lắm,
không muốn chấm những bài khác nữa. Khí hùng kính như phú A
Phòng, đài các như tự Đằng Vương các, nhẹ nhàng phiêu dật như
phú Xích Bích, thực là lời gấm, lời vóc, suối ngọc, kho vàng. Tuyệt
phẩm văn chương, nói không hết được.
Rồi cụ lanh lảnh ngâm bài phú của Bảo Kim cho các bạn nghe.
Quỳnh Hoa cảm thấy cái thú tuyệt kỳ nghe bài văn tao nhã, sáng dịu
như vầng trăng, nhẹ như gió thu, dâng muôn tiếng nhạc, khêu vạn
lời tình.
Ngô Thị lang nhắp chén trà nói:
- Cả một đoạn sau cùng, sau khi tả hết cuộc vui, buông lời nhớ
tiếc, tưởng bóng giai nhân, bùi ngùi cho thân thế, cảm khái nồng
nàn, chí tình chí thiết, thực mà không thô, tình tứ mà không dâm,
lời đẹp mà không sáo.
Quay hỏi Quỳnh Hoa:
- Chỉ tiếc bài phú này viết thảo. Chẳng hay Quận chúa nghĩ sao?
Quỳnh Hoa nói:
- Văn chương là phần chính, tôi không bắt buộc viết chân
phương. Xin Thị lang và các quan cứ xem văn mà đánh giá.
Thị lang nói:
- Quận chúa dạy thế là phải.

https://thuviensach.vn

Một lúc sau, chấm xong, các quan theo Quỳnh Hoa ra ngoài
hàng. Bọn văn nhân đang ngồi hỏi nhau về chữ, vặn nhau về điển,
hoặc ăn bánh, hoặc uống trà, thấy các quan và Quận chúa đi ra,
đều một loạt đứng dậy.
Ngô Thị lang nói:
- Xin liệt vị an tọa. Nhân đời thịnh trị, ta mới có cuộc vui tao nhã
này. Chúng tôi được chấm văn anh em đây thật là một điều đặc
hạnh. Chúng tôi đã lấy bài phú của Bảo Kim nhất. Đáng lẽ thì bài
ấy không trúng cách, vì viết thảo. Nhưng thể theo lời nữ chủ nhân
đây, chúng tôi cứ xem văn mà đánh giá. Chúng tôi sợ là có tuổi, ý
kiến hồ đồ, vậy xin liệt vị chọn lấy một người có giọng tốt, ta
cùng bình bài phú ấy và thưởng thức một áng văn hay trong đêm
thanh gió mát này. Các vị nghĩ sao?
Mọi người thấy Ngô Thị lang thì chắc chắn là sự chấm văn
không có gì nhầm lẫn. Huống chi họ vẫn phục tiếng Bảo Kim, nên
thấy giải nhất về chàng, không ai lấy làm lạ.
Một người nói:
- Triều đình còn lấy những lời cụ lớn làm khuôn vàng thước
ngọc, huống chi là bọn ngu muội như anh em chúng tôi. Chúng tôi
biết Đỗ Tuấn Giao là người tốt giọng, xin cử anh ấy vào việc bình
văn.
- Phải lắm. Phải lắm. Xin cử Đỗ Tuấn Giao.
Bảo Kim như cuồng dại. Chàng có cần chi giải nhất? Nhưng
được để ý trước người đẹp mà chàng mơ ước, chàng say sưa sung
sướng hơn ông tiến sĩ vinh qui. Huống chi lại được chính Quỳnh
Hoa bênh vực mình, chàng thấy chạy trong thớ thịt một nguồn vui
tươi sáng.

https://thuviensach.vn

Đỗ Tuấn Giao đã tiếp lấy bài phú, và cất tiếng sang sảng
bình văn. Cử tọa trước còn xôn xao, nhưng sau bị lôi cuốn bởi câu
văn hay, ý tưởng cao siêu, cảnh tình như vẽ, và nhất là bởi cái nhạc
điệu tuyệt luân nó khiến cho bài phú thành hẳn một bản đàn réo
rắt. Quỳnh Hoa chỉ lo bài phú hết, và Bảo Kim trầm ngâm nghe
bạn đọc, thỉnh thoảng lấy làm ngạc nhiên, vì nhiều câu xuất ư ý
ngoại, chàng tưởng như mình không sao đạt được.
Tuấn Giao đọc xong, trong bọn cống sĩ có người thở dài nói:
- Thực là thần bút. Tô Đông Pha sống lại cũng không thể làm
hay hơn được, giải nhất thực là xứng đáng, chúng tôi còn lâu mới có
cái bút lực siêu phàm như thế...
Nói chưa dứt lời, chợt có tiếng kêu thất thanh và cảnh Long Trì
bỗng ồn ào như chợ. Tiếng ca quản im đi. Bọn phụ nữ chạy tán loạn.
Lắng tai có tiếng kêu “Cậu Trời! Cậu Trời đấy! Chị em trốn đi!”.
Quỳnh Hoa bỗng tái nhợt đi, nàng rú lên:
- Cậu Trời! Khổ quá!
Bọn cống sĩ nhiều người thất sắc. Vài người đứng dậy. Bảo
Kim vội vàng đứng lên:
- Anh em định chạy đấy ư? Không thể được. Anh em hãy ngồi
lại, ta đội ơn chủ nhân, không nhẽ lại bỏ đi. Người quân tử có bao giờ
xử sự như thế? Cậu Trời là cái quái gì mà anh em sợ?
Tưởng như có một trận cuồng phong thổi trong đám hội, người
chạy như ong. Tiếng kêu, tiếng thét, tiếng gọi nhau liên tiếp. Cả
bọn còn đang ngơ ngẩn, thì một thiếu phụ đầu tóc rũ rượi chạy vào
hổn hển:
- Ai cứu tôi với. Cậu Trời...

https://thuviensach.vn

Một người chạy theo vào. Ấy là một gã trai trẻ, người tầm thước,
mắt diều hâu, lông mày rậm, râu ria nhiều, nhưng cạo nhẵn, ăn
mặc rất sang. Đi sau là một lũ gia nhân, thảy đều cầm dao, cầm
gậy. Chỉ một bước, người trai trẻ đã nhảy tới, giậm chân lên mông
người thiếu phụ, cười nói:
- Trói cổ nó đem về phủ cho ta.
Hơi rượu nồng nặc xông ra theo lời nói. Người thiếu phụ ấy cố
kêu:
- Lạy Cậu Trời, con là gái có chồng.
Các quan chấm văn đã lui cả vào trong vườn, duy có Ngô Thị lang
đứng đấy thấy thế quát:
- Quốc cữu không được vô lễ.
Người trai trẻ cười ngặt nghẽo:
- À! Thị lang họ Ngô, lão hủ nho. Mày không biết quan Tham
tụng tao đánh giữa đường còn câm miệng như hến, thứ mày đã đáng
kể gì.
Khí uất của Bảo Kim dâng lên tới cổ. Chàng bước lại, các bạn
chàng theo sau, Bảo Kim quát:
- Loài súc sinh, quân vô liêm sỉ. Mau bước ra khỏi chốn này.
Người trai trẻ lại cười ha hả:
- A thằng nhãi con, muốn vuốt râu hùm. Quân bay đâu, đánh
chết chúng nó đi cho tao, tội vạ đâu tao chịu.
Những tiếng dạ ran, bọn gia nhân xông vào đập bọn Bảo Kim túi
bụi.

https://thuviensach.vn

Quỳnh Hoa vội chạy ra. Người trai trẻ bỗng lùi lại, bị thôi miên bởi
vẻ đẹp thanh kỳ. Một tên theo hầu nói:
- Thưa cậu, đấy là Quận chúa Quỳnh Hoa.
Người trai trẻ ngạc nhiên:
- Quỳnh Hoa Quận chúa. Ta không ngờ nàng lại đẹp nhường ấy.
Thực là một vưu vật.
Nhưng Quỳnh Hoa đã chạy ra, cất tiếng oanh phán:
- Cậu không biết đây là chốn nào sao? Ra ngay kẻo phụ vương
đến bây giờ.
- Quận chúa đừng dọa ta, Chúa thượng đến cũng thế mà thôi.
Quỳnh Hoa giận sôi lên. Người trai trẻ vẫn nhìn nàng chòng chọc,
mắt say sưa. Nàng bỗng rú lên, một tên gia nhân bổ giữa đầu Đỗ
Tuấn Giao một tay thước, chàng ngã lăn xuống.
Quỳnh Hoa lúng túng không biết xử trí ra sao. Cuộc hỗn chiến
mỗi lúc một dữ dội.
Bọn gia nhân giẫm cả lên người thiếu phụ một cách tàn nhẫn.
Xem chừng thì bọn ấy thắng thế, và một nửa văn nhân đã ôm
đầu chạy trốn.
Vừa lúc ấy, một người thanh niên đi vào, ăn vận lối võ quan,
mép để ria, mình đeo gươm, trông có vẻ ngang tàng hào mại. Người
ấy nói lớn:
- Xin Quận chúa yên tâm, tiểu tướng xin giúp một tay.
Nói xong, thản nhiên xông lại chỗ đánh nhau... Chỉ nháy mắt,
chàng đã vít cổ người trai trẻ dúi xuống, và quát to bảo bọn gia nhân:

https://thuviensach.vn

- Lũ kia, muốn sống thì buông tay ra, không thì tao giết chết
chủ chúng bay.
Người trai trẻ kêu:
- Trời ơi! Đau quá. Thôi đừng đánh nhau nữa chúng bay.
Bọn gia nhân lùi cả lại. Võ quan bảo bọn Bảo Kim:
- Các ông hãy nghỉ tay, để tôi khu xử cho.
Bảo Kim bỗng kêu:
- Anh Nguyễn Mại!
Nguyễn Mại, vì chính là người võ sĩ, nói:
- Kìa Bảo Kim. Nhưng hãy xếp cho xong câu chuyện này đã.
Chàng kéo người trai trẻ đứng dậy:
- Anh dẫn bọn côn đồ bước ngay khỏi hội, nghe chưa? Còn lẩn
quất ở chốn này thì đừng trách ta là ác nghiệt.
Người trai trẻ cực chẳng đã, lủi thủi dẫn bọn gia nhân đi, thỉnh
thoảng còn quay lại nhìn Nguyễn Mại một cách dữ dội và nham hiểm.
Một người tự xưng là Dương Tuấn Nghiệp, chân ấm sinh, đến
xin đem vợ về. Người thiếu phụ là một trang nhan sắc, nhưng
mình mẩy bị thương rất nặng, chân tay không cử động được. Nàng
ứa nước mắt nhìn chồng, phều phào nói:
- Em tưởng không được trông thấy mặt anh nữa. Suýt chút nữa
thì em thành người thất tiết. Nhưng em xem trong mình cũng
không sống được nữa đâu. Anh lấy cáng cho em về mau trông
thấy hai con, em thực mang tội với chồng với con nhiều lắm.

https://thuviensach.vn

Nàng ôm bụng nhăn mặt hoa, thổ ra huyết, rồi mê man bất
tỉnh nhân sự.
Người chồng cũng khóc, vực vợ lên chiếc cáng của Quỳnh Hoa
cho mượn, rồi từ biệt mọi người.
Quỳnh Hoa thở dài:
- Chỉ tại...
Nàng muốn nói: “Chỉ tại phụ vương sủng ái Đặng Tuyên phi”.
Nhưng trước mặt mọi người nàng không dám nói rõ nỗi lòng. Xúc
cảm và người ốm yếu, nàng rầu rầu vào trong hàng nằm nghỉ.
Buổi dạ hội cũng vì câu chuyện “Cậu Trời” mà mất vui. Người về
đã vợi đi, trăng cũng nhạt, và cảnh hồ buồn tênh.
Bọn anh em Bảo Kim cũng ra về. Đỗ Tuấn Giao mặt sứt trán
bươu, còn pha trò:
- Chỉ vì Kim mà tôi bị đánh. Chẳng phải đầu, phải tai.
Bảo Kim như kẻ mất hồn. Lúc ở hội Quần Anh ra, chàng còn
ngập ngừng chưa muốn bước. Cảm tình chan chứa, chàng thảo trên
một dải lụa ba bài tứ tuyệt đem buộc vào cành liễu rồi mới rảo bước
theo anh em.
Nguyễn Mại nói:
- Bảo Kim thực là nòi tình. Bốn năm chinh chiến, tôi thấy lòng
dục nguội như băng. Hiện chỉ có một hoài bão là phụng thờ Tổ quốc,
đem lại nền thống nhất cho nhà Nam.
Bảo Kim đáp:

https://thuviensach.vn

- Anh mới là chân nam tử. Bỏ văn theo võ, không ngờ anh đã trở
nên một tướng tài. Trận đánh ở Phú Xuân, mưu mẹo đã cao, uy dũng
lại thừa, chấn động cả miền Nam, làm rực rỡ cả Bắc Hà. Hoàng
Quận công cực lực tán dương anh và Chúa thượng gọi anh là hổ tướng.
Nguyễn Mại gạt đi:
- Bỏ chuyện ấy đấy, chưa phải lúc nói. Các chú cho tôi biết cái
thằng lúc nãy là ai? Tôi điên tiết lắm, và thấy các chú lúng ta
lúng túng mà buồn. Bọn văn nhân thực là lũ vô ích, ngâm vịnh để
làm gì? Qua cái bệnh ngâm vịnh, cái bả từ chương, nay tôi khinh
thường những thứ vô dụng ấy... Thằng ấy là ai mà nó hoành hành
thế? Mà xem ý dân sợ nó như cọp, cả Ngô Thị lang, cả Quỳnh Hoa
Quận chúa?
Trần Thành nói:
- Nó là Đặng Lân, em Đặng Tuyên phi. Từ ngày đức Tĩnh Vương
sủng ái Tuyên phi, việc triều chính mỗi ngày một nát.
Tuyên phi quả là một trang khuynh thành khuynh quốc. Tĩnh
Vương chỉ vì say đắm Tuyên phi mà làm toàn những điều bất
chính; bao nhiêu lời can gián đều vô hiệu cả. Việc gì cũng nghe
Tuyên phi: Chúa là người hiếu hạnh thế mà bênh Tuyên phi đến
cưỡng cả lời khuyên của Thái phi.
Thậm chí Chúa biết Đặng Lân là tên vô lại mà cũng sắc phong là
Quốc cữu, cho lập phủ đệ như một vị thế tử. Tên Lân ăn tiêu xa xỉ
hơn một ông hoàng. Nó muốn gì cũng được, ngang ngược thế nào,
ai cũng phải chịu. Ngày ngày chỉ cùng với bọn côn đồ đi hãm hiếp
con gái đàn bà, cướp nhà lấy của như một lũ giặc. Người con gái hay
đàn bà nào mà nó vừa ý thì nó đuổi cho kỳ được, phạm cả người nhà
các quan đại thần. Quan Tham tụng Võ Tá Quyền mắng nó giữa
đường, nó đánh chết ngay, Chúa thét đem chém, nhưng Tuyên phi

https://thuviensach.vn

khóc lóc xin cho, Chúa tha bổng. Từ đấy nó càng ngỗ nghịch, tự xưng
là “Cậu Trời”, không còn biết kiêng nể là gì nữa.
Nguyễn Mại lắc đầu nói:
- Nếu thế thì gọi là loạn còn gì?
Bảo Kim nói:
- Những người bị nó làm nhục như bà ấm sinh lúc nãy không
biết bao nhiêu mà kể, nhiều người thất tiết tự tử cho tròn giá
sạch, còn thì chỉ biết ôm giận cho qua đời, chứ biết kêu đâu? Vì
thế mỗi khi nó đi đâu người ta chạy tán loạn, sợ hơn sợ thiên tai, nhà
nào nhà ấy đóng cửa im lìm. Vô phúc bị nó phá thì đành giương
mắt ra mà nhìn. Có ông phủ Dương Chính Doãn luận tội nó, nó đem
bọn côn đồ đến giết cả nhà.
Nguyễn Mại giậm chân:
- Thế thì còn ra thể thống gì nữa. Biết trước thì lúc nãy tôi đem
giết nó đi cho dân thoát nạn. Nhưng sao nó lại nhũn với tôi thế?
Lưu Sĩ Trực đáp:
- Nó nham hiểm và hèn lắm. Thấy ai vào tay sừng sỏ thì nó lủi đi
như con rắn để cắn trộm lúc khác; những khi ấy thì nó lại càng
nguy hiểm.
Nguyễn Mại cười nói:
- Các chú cứ nhút nhát thế thì còn làm gì được. Tôi quyết trừ hại
cho nhân dân.
Cả bọn đồng thanh:

https://thuviensach.vn

- Anh không nên vọng động. Tuyên phi là một người thâm độc, có
người chỉ đánh Đặng Lân một roi mà bị giết cả ba họ.
Nguyễn Mại:
- Dẫu sao cũng không thể tha được thằng giặc hung dữ ấy. Nó
với tôi một sống, một chết...
Nói đến đây bỗng có tiếng ca hát gõ nhịp ở giữa hồ đưa lại.
Bảo Kim nói:
- Chúa ngự ra chơi.
Cả bọn cùng nhìn ra hồ. Dưới ánh trăng một đoàn thuyền rồng
đang rẽ sóng bơi đi.
Tiếng tơ gẩy, tiếng trúc thổi, tiếng người hát họa. Trong động
tiếng sáo, tiếng đàn văng vẳng đưa lên, cảnh vui vẻ và mơ hồ bị
“Cậu Trời” phá tan, nay trở lại. Nhường như khi đấng chúa tể non
sông ra, mọi người đều yên tâm, và không còn sợ kẻ nào đến phá
bậy đêm hội nữa.
Thuyền từ từ đi về phía hàng Quỳnh Hoa, mái chèo đỏ để rơi tua
tủa muôn hàng ngọc sáng. Bọn Bảo Kim và mọi người đổ xô lại để xem
mặt Chúa và Tuyên phi. Vì cả năm mấy ai đã được biết mặt vị phó
vương, thay quyền Thiên tử ban hành phép nước?
Trước bến, Quỳnh Hoa đứng trực. Thuyền cập bến, Chúa đứng
đằng mũi hỏi to:
- Con cha có chấm được bài văn nào xuất sắc không?
Quỳnh Hoa đáp:
- Con còn đợi trình phụ vương xem.

https://thuviensach.vn

Người ta lấy dây gấm buộc thuyền vào gốc dương liễu. Tĩnh
Vương bước lên, theo sau là một trang tuyệt thế giai nhân, trạc 25,
26 tuổi. Nguyễn Mại đoán ngay là Đặng Tuyên phi. Bên cạnh phi thì
bao nhiêu cung nữ, kể cả Quỳnh Hoa bị lu mờ, vì phi trông rực rỡ,
toàn thắm, toàn tư...